Hơn 40 năm trước, vào tháng 5, Marty Hoey đã tiến rất gần đến giấc mơ thành người phụ nữ Mỹ đầu tiên chinh phục Everest.
"Ping", tiếng kêu đột ngột phía sau vang lên khiến Jim Wickwire - đồng đội của Marty - giật mình. Anh quay lại sau và thấy Marty ngã ngửa, đầu hướng xuống dốc băng từ độ cao khoảng 7.900 m. Cô rơi qua vách đá và biến mất trong khoảng không mờ sương. Đến nay, thi thể của cô vẫn chưa được tìm thấy.
Marty, khi ấy 31 tuổi, tham gia đoàn thám hiểm người Mỹ với mục tiêu chinh phục Everest từ mặt bắc - phía Tây Tạng. Giống cô, mọi người đều là những nhà leo núi hàng đầu.
Ngoài đời, Marty cuốn hút nhờ tính cách hòa đồng, chính trực. Cô từng leo núi Rainier hơn 100 lần, làm hướng dẫn trên đỉnh Denali và tham gia một số đoàn thám hiểm. Các đồng đội đều công nhận cô có kỹ thuật cao và khả năng phán đoán tốt.
Cuối thập niên 1970, một số nhà leo núi bắt đầu thử nghiệm leo và trượt tuyết trên các couloir - những con dốc đứng hẹp, dốc nghiêng lớn giữa hai vách đá hoặc băng, đòi hỏi kỹ năng cao và rủi ro đáng kể. Marty thích thú và đề xuất với nhóm bạn trượt tuyết xuống Gibraltar Chute - couloir nổi tiếng trên núi Rainier, cao khoảng 900 m, nằm giữa tảng đá lớn Gibraltar Rock và phần đầu của sông băng Nisqually.
Nhóm đã lập kế hoạch chi tiết, gồm: leo lên Camp Muir (trại cơ sở ở độ cao khoảng 3.050 m); xuất phát trước bình minh để tận dụng điều kiện băng ổn định; di chuyển ngang dưới chân Gibraltar Rock; leo lên couloir rồi thực hiện cú trượt xuống dựa trên đánh giá thực địa. Trong trường hợp couloir không an toàn, họ sẽ chuyển sang leo lên đỉnh Rainier và trượt xuống bằng lộ trình thay thế.
Thời tiết đêm đó thuận lợi nhưng gió dần mạnh lên. Đá bắt đầu rơi, Marty bị một viên đá trúng tay, một thành viên khác bị trúng vào cổ. Trong lúc nghỉ, một thành viên đề xuất chuyển hướng ngang sang sông băng Nisqually để tránh khu vực đá rơi. Marty phản đối, cho rằng rủi ro từ đá rơi lúc đó vẫn thấp hơn đáng kể so với nguy cơ từ serac - những khối băng lớn sụp đổ đột ngột, có thể gây tai nạn nghiêm trọng.
Nhóm chấp nhận ý kiến của Marty. Ngay sau đó, một trận lở băng lớn ập xuống chính khu vực vừa được đề xuất. Cả nhóm đã thoát được thảm họa nhờ kỹ năng phân tích của Marty.
Tuy nhiên, nhà leo núi này lại bỏ mạng trên đường leo Everest vì một sai lầm tai hại. Ngày 15/5/1982, Marty chết sau khi tuột khỏi dây đai an toàn vì chưa cài kép hoàn toàn.
Vào thập niên 1980, dây đai an toàn (harness) chủ yếu dùng khóa cài thủ công - không tự khóa như ngày nay. Để cài đúng, người leo phải luồn dây đai qua khóa một lần từ sau ra trước rồi kéo chặt để điều chỉnh vừa khít vòng eo. Bước quan trọng nhất là double back - lấy phần đuôi dây thừa luồn ngược lại qua khóa lần thứ hai, tạo vòng lặp kép, sau đó kéo mạnh hết cỡ để khóa chặt.
Khi thực hiện đúng, khóa sẽ tạo hình chữ "C" đóng kín, lực ma sát kép giữ dây chắc chắn dù chịu lực lớn như ngã hay ngả người. Nếu quên bước double back, khóa cài sẽ chỉ giống như khóa thắt lưng quần thông thường với ma sát yếu, dễ bung ra ngay khi có lực kéo đột ngột.
Theo Explores Web, độ cao lớn có thể khiến những nhà leo núi dày dặn nhất mắc lỗi tâm lý - điều thể hiện rõ qua cái chết của Marty.
"Tôi không nghe tiếng cô ấy kêu lên", một đồng đội nói. Nhà leo núi Reinhold Messner từng tổng hợp các báo cáo từ những người sống sót sau cú ngã chết người. Hầu hết đều nói không nghe thấy tiếng va chạm.
Chi tiết này mang lại chút an ủi vì có lẽ Marty đã không phải chịu nhiều đau đớn sau cú rơi. Dù vậy, gia đình Marty và cả cộng đồng leo núi đều cảm nhận rõ nỗi đau này.
Laszlo Pal, cùng đoàn Marty, đã quay lại hành trình của đoàn leo núi. Sau 41 năm, những thước phim bỗng trở nên đáng sợ vì âm thanh rè, hỏng và những lời cuối của Marty trước khi chết.
"Tôi hy vọng thành người phụ nữ Mỹ đầu tiên chinh phục Everest. Ngọn núi sẽ quyết định xem ai là người xứng đáng", Marty nói.
Lou Whittaker, trưởng đoàn, cay đắng tự hỏi liệu leo núi có còn là thứ họ muốn theo đuổi trong tương lai không? Đoàn leo núi người Mỹ cũng thất bại trong chiến dịch chinh phục này. Vài năm sau, Lou thừa nhận cái chết của Marty khiến động lực của họ biến mất hoàn toàn.
Ngày 29/9/1988, Stacy Allison đã tiếp nối ước mơ của Marty và trở thành người phụ nữ Mỹ đầu tiên lên đỉnh Everest nhưng từ mặt phía nam. Cái chết của Marty là lời nhắc nhở về sự mong manh của con người trước thiên nhiên.
(Theo Mirror, Explores Web)
