Mỗi độ tháng Ba âm lịch, quần thể Phủ Dầy lại đón dòng người từ khắp mọi miền tìm về chiêm bái, dự lễ và hòa mình vào không khí lễ hội truyền thống. Không ồn ào theo cách của những điểm đến giải trí, Phủ Dầy giữ chân du khách bằng một vẻ đẹp khác, sâu lắng hơn, nơi con người có thể tạm rời nhịp sống thường ngày để tìm về cội nguồn văn hóa, niềm tin và sự an yên trong tâm hồn.
Trong không gian linh thiêng của Phủ Chính, các nghi lễ cổ truyền được tổ chức trang nghiêm.
Lễ hội Phủ Dầy diễn ra từ ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch và kéo dài suốt tháng, gắn với lễ giỗ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Tại Phủ Chính Phủ Dầy, còn gọi là Phủ Chính Tiên Hương, tọa lạc trên vùng đất Tiên Hương, xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình, dòng người hành hương tìm về không chỉ để dâng nén tâm hương, mà còn để lắng nghe những lớp trầm tích văn hóa dân gian đang được gìn giữ qua từng nghi lễ. Đây không chỉ là một sự kiện tâm linh quan trọng, mà còn là dịp để những giá trị văn hóa dân gian được đánh thức qua âm nhạc, trang phục, diễn xướng và sinh hoạt cộng đồng.
Lễ hội Phủ Dầy diễn ra từ ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch và kéo dài suốt tháng
Trong không gian của Phủ Chính Phủ Dầy, các nghi lễ truyền thống được tổ chức trang nghiêm, tạo nên cảm giác thành kính cho người tham dự. Lễ rước đuốc đăng long mở đầu cho chuỗi hoạt động mang ý nghĩa dẫn lối tâm linh, kết nối con người với trời đất và với niềm tin thiêng liêng đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tiếp nối là lễ rước Mẫu với cờ lọng rực rỡ, đoàn người trang phục chỉnh tề, từng bước đi như chở theo lòng thành của cộng đồng gửi về Mẫu.
Một trong những điểm nhấn giàu bản sắc của lễ hội là nghi lễ hầu đồng. Trong tiếng hát văn, trong sắc màu của áo xiêm, trong từng động tác uyển chuyển, hầu đồng hiện lên như một loại hình diễn xướng dân gian đặc biệt, kết hợp giữa âm nhạc, vũ đạo, mỹ thuật trang phục và chiều sâu tâm linh. Từ năm 2016, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, góp phần khẳng định giá trị độc đáo của tín ngưỡng này trong kho tàng văn hóa Việt Nam.
Một trong những điểm nhấn giàu bản sắc của lễ hội là nghi lễ hầu đồng, trong ảnh là Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Kim Huệ (áo xanh), nữ Thủ nhang tại Phủ Chính Phủ Dầy.
Không chỉ có nghi lễ, Phủ Dầy tháng Ba còn hấp dẫn du khách bởi sắc thái hội hè dân gian. Lễ hội kéo chữ là một hình ảnh đẹp, gợi nhiều cảm xúc. Hàng trăm người dân thuộc nhiều lứa tuổi cùng khoác trang phục truyền thống, phối hợp nhịp nhàng để tạo nên những chữ mang ý nghĩa tốt lành như “Quốc Thái Dân An”. Đó không chỉ là một màn trình diễn tập thể, mà còn là cách cộng đồng gửi gắm ước vọng về đất nước thái bình, đời sống nhân dân yên ổn, ấm no và hạnh phúc.
Với du khách yêu thích du lịch văn hóa, Phủ Dầy không đơn thuần là một điểm đến hành hương. Nơi đây mở ra một hành trình trải nghiệm chậm rãi, nơi người ta có thể quan sát nhịp lễ hội, lắng nghe câu chuyện tín ngưỡng, cảm nhận vẻ đẹp của kiến trúc, màu sắc, âm thanh và những lớp trầm tích văn hóa được bồi đắp qua thời gian. Chính điều đó tạo nên sức hấp dẫn riêng của Phủ Dầy trong bản đồ du lịch tâm linh phía Bắc.
Hàng trăm người dân thuộc nhiều lứa tuổi cùng khoác trang phục truyền thống, phối hợp nhịp nhàng để tạo nên những chữ mang ý nghĩa tốt lành như “Quốc Thái Dân An”.
Giữa dòng người về hội, vai trò của những người gìn giữ di sản càng trở nên đáng trân trọng. Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Kim Huệ, nữ Thủ nhang tại Phủ Chính Phủ Dầy, là một trong những người góp phần duy trì, lan tỏa và chuẩn hóa các nghi lễ truyền thống. Bằng sự am hiểu và lòng gắn bó với tín ngưỡng Mẫu, bà cùng cộng đồng địa phương đã góp phần để không gian lễ hội giữ được sự trang nghiêm, đúng mực nhưng vẫn gần gũi với đời sống hôm nay.
Nghệ nhân Ưu tú Trần Thị Kim Huệ, nữ Thủ nhang tại Phủ Chính Phủ Dầy, là một trong những người góp phần duy trì, lan tỏa và chuẩn hóa các nghi lễ truyền thống. (ảnh Vietnam Travel Magazine)
Những năm gần đây, lễ hội Phủ Dầy ngày càng thu hút đông đảo người dân và du khách. Chính quyền địa phương luôn quan tâm, phối hợp cùng cộng đồng và Phủ Chính Phủ Dầy trong công tác chuẩn bị, tổ chức, bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn và phù hợp với đời sống đương đại. Sự đồng hành ấy góp phần giữ gìn bản sắc truyền thống, đồng thời nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách khi tìm về miền di sản.
Khi đêm xuống, những khoảnh khắc pháo hoa rực sáng trên bầu trời lễ hội đem đến cảm giác hân hoan, như khép lại một ngày hành hương bằng ánh sáng của niềm vui và sự kết nối. Người dân, du khách cùng dừng lại, cùng ghi lại hình ảnh, cùng chia sẻ một cảm xúc chung trước không gian văn hóa đã gắn bó với tâm thức người Việt qua bao thế hệ.
Người dân, du khách cùng dừng lại, cùng ghi lại hình ảnh, cùng chia sẻ một cảm xúc chung trước không gian văn hóa đã gắn bó với tâm thức người Việt qua bao thế hệ.
Tháng Ba về Phủ Dầy vì thế không chỉ là một chuyến đi lễ. Đó còn là hành trình trở về với cội nguồn, với vẻ đẹp của tín ngưỡng Mẫu, với những giá trị văn hóa dân gian vẫn đang sống động trong đời sống hôm nay. Trong nhịp phát triển của du lịch hiện đại, Phủ Dầy vẫn giữ được sức hút riêng bằng sự linh thiêng, nhân văn và bằng khả năng chạm đến phần sâu lắng nhất trong tâm hồn mỗi người Việt.
